Nieuws

5 reacties

• VAN BREE 6 feb 2009

  # 1

  NOU GOUD BRUINE RAKKER VAN HARTE GEFELICITEERD MET JE 50 JARIGE BESTAAN EN OP NAAR DE VOLGENDE 50 JAAR. IK HOOP NOG LANG VAN JE TE GENIETEN

• Martin de Vries 6 feb 2009

  # 2

  Klopt. Mijn vader is de uitvinder van de frikadel. Alleen het jaartal klopt niet in uw bericht. Het was in 1954 dat mijn vader de frikadel introduceerde.

• Piet Staat De Vries Snacks 6 feb 2009

  # 3

  Ook bij Snackkoerrier moet men toch zo langzamerhand wel beter weten hoe het werkelijk zit met het op de markt zetten van de frikadel, n.l. in 1954 door De Vries Snacks te Dordrecht. Maar dat willen we best nog een keer uitleggen. Jammer dat men daar zo onzorgvuldig mee omgaat.

• sjarl 6 feb 2009

  # 4

  En dit schreef Ewout Sanders erover in de woordhoek van de NRC in maart van dit jaar, er ging mij opeens een licht op.
  Veel mensen beschouwen frikandel als een fout. Het is frikadel-zonder-n. Tot voor kort hadden zij gelijk. De vorige editie van het Groene Boekje, de officiële spellinggids van het Nederlands, kende alleen frikadel. Maar in de nieuwste editie, die verscheen in oktober 2005, is dat gewijzigd: frikadel en frikandel staan hier broederlijk bij elkaar, als officiële, van overheidswege goedgekeurde spellingvarianten.
  Hoe komt dat? Doordat spellinggidsen (en woordenboeken) de taalgemeenschap volgen. Eens was voorbehoedsmiddel-met-s fout, maar doordat bijna iedereen dit zo zei en schreef, werd het goed. Ooit was alsmaar fout - moest almaar zijn - nu zijn ze beide goed. En al sinds 1864 zeggen spellinggidsen dat je frik(k)adel zonder n behoort te schrijven, maar de meerderheid heeft er nu voor gezorgd dat het ook anders mag. Die meerderheid was er: frikadel-zonder-n is op internet 30.000 keer te vinden, frikandel-met-n ruim 134.000 keer.
  Over de schrijfwijze en de precieze betekenis van frika(n)del is het nodige te doen geweest. Zo beschouwt het wetenschappelijke Etymologisch woordenboek van het Nederlands (EWN) frikadel en frikandel als twee verschillende woorden met verschillende betekenissen. De frikadel-zonder-n zou een ‘ronde schijf of bal gehakt’ zijn, de frikandel-met-n een ‘worstvormige snack van sterk gekruid gehakt’. De bal heet sinds het eind van de zestiende eeuw frikadel, de worst zou omstreeks 1954 voor het eerst op de markt zijn gebracht, door fabrikant Beckers uit Deurne. Frikandel-met-n is volgens het EWN oorspronkelijk een merknaam die vervolgens soortnaam is geworden (de spelling zou zijn beïnvloed door fricandeau, wat frikandel tot een woordinfectie maakt).
  Dit verhaal is door de fabrikant in de wereld gebracht en bijvoorbeeld ook te vinden in de online-encyclopedie Wikipedia. Daarin krijgen we nog allerlei details voorgeschoteld:
  ,,De eerste frikadel werd in 1954 gelanceerd in Dordrecht. Slagersknecht Gerrit de Vries maakte gehaktballen die hij aan de horeca verkocht. Door een wijziging in de Warenwet moest hij zijn product, dat in de smaak viel bij zijn klanten, veranderen. Zijn oplossing was de vorm maar niet het recept te wijzigen: van de bal maakte hij een worst. […] De zoon van Gerrit geeft toe dat Jan Bekkers (die zijn naam liet wijzigen in Jan Beckers om vóór zijn concurrent en neef in de telefoongids vermeld te staan) van de gelijknamige snackfabriek uit het Noord-Brabantse Deurne de frikadel vervolmaakt heeft. Hij vond zijn inspiratie bij de Amerikanen waar de snackcultuur in opmars was en maakte van de frikadel een glad exemplaar van fijngemalen vlees. De naam werd niet gedeponeerd. Bekkers noemde zijn worst trouwens de fricandel waarmee een eind kan worden gemaakt aan de slepende polemiek onder spellingdeskundigen.”
  Een mooi verhaal, maar klopt het ook? Is het juist dat we de frikandel-met-n pas sinds 1954 kennen en dat dit samenviel met de transformatie van bal tot worst, met dank aan de inventieve slagersknecht Gerrit de Vries?
  Nee dus. Het woord fricandel - met n - is al in 1824 te vinden in het Kunstwoordenboek van P. Weiland, in de meervoudsvorm en met als betekenis ‘kleine worsten van kalfsvleesch, wittebrood, kruiderijen, enz. in boter gebakken.’ Geen ballen dus, maar worstjes. Vanaf de zeventiende eeuw komen we het woord, in woordenboeken en kookboeken, in allerlei varianten tegen, waaronder frickedil, frikkadel, frikkandel, frikkedel enzovoort. Nu zijn er nog twee vormen algemeen in gebruik, frikadel en frikandel, in Nederland vrijwel uitsluitend als benaming voor een gefrituurde worst, in België ook nog voor een gehaktbal.
  Tot voor kort was de schrijfwijze met n volgens de meeste bronnen dus fout, nu is ze goed. Daarmee is frikandel een geaccepteerde taalfout geworden.
  Ewoud Sanders
  Dit verhaal is geplaatst op woensdag 26 maart 2008 om 09:46 uur. En wist ik hoe ik een url moest aanleggen dan deed ik dat, ik hoop dat Sanders mij vergeeft dat ik ongevraagd overneem. Als iemand het kan linken, graag.
  
  

• Ruud zelf... 7 feb 2009

  # 5

  Hé Martin, volgens de NRC en anderen was die frikadel van je vader een gehaktbal die noodgedwongen door een nieuwe warenwet verder platgeslagen door het leven ging. Da's natuurlijk wel wat anders als die halfslappe jongen van kippe- en varkensvlees die Jan Bekkers op de markt bracht. Toch?